Бөтә яңылыҡтар
Йәмғиәт
5 Ғинуар 2021, 00:00

КЕШЕ БАЛАҺЫ (хикәйә)

-Кеше балаһын ҡарап ғүмерем үтте. Ниңә генә тыу­ма булһа ла бала тап­­маным икән? Хәҙер шул тиклем үкенәм! Иҫәр! Үҙеңдеке үҙең­деке булыр ине. Ә былар ике ятып бер иҫенә лә алмай. Хәҙер кәрәгем бөттө шул!Был һүҙҙе ҡапыл ғына аяҡтан яҙған Сания әбейем бына нисәнсе тапҡыр ҡабатлай. Унан йәнә һораша башлай...

-Кеше балаһын ҡарап ғүмерем үтте. Ниңә генә тыу­ма булһа ла бала тап­­маным икән? Хәҙер шул тиклем үкенәм! Иҫәр! Үҙеңдеке үҙең­деке булыр ине. Ә былар ике ятып бер иҫенә лә алмай. Хәҙер кәрәгем бөттө шул!
Был һүҙҙе ҡапыл ғына аяҡтан яҙған Сания әбейем бына нисәнсе тапҡыр ҡабатлай. Унан йәнә һораша башлай.
– Рауза нимә ти, киләм тиме шул?
Әбейем мөлдөрәп беҙҙең күҙгә ҡарай. Беҙ уны нисек алдарға ла белмәйбеҙ. Күңел өшөй. Хәҙер нисәнсе көн уны көтә, һорай. Әжәле яҡынлашҡанын һиҙгәнгә, күрәһең, бәлки, әйтәһе һүҙе барҙыр.
– Киләм тигәйне лә, ни өсөндөр һаман килә алмайсы, – тигән булабыҙ. – Ваҡыты юҡтыр.
– Кит, Хоҙай бәндәһе! Мынау торған ерҙән килеп китһә нимә була? Шәп сағым юҡ шул. Элек ҡулымда бар саҡта Силәбе һынлы Силәбенән юрттырып килә лә етә торғайны. Ботлап-ботлап ит ташығанда Сания кәрәк булды. “Әбей, әлдә һин бар әле”, – тип арҡамдан һөйөп-һөйөп ҡайтып китә ине. Әле Өфөлә һеңлеһендә ята ти ҙәһә. Шунан бынауында ғына килеп китһә, аяғы өҙөлөр инеме? Унан йәнә:

– Йәүҙәт ағайығыҙға минең бындалыҡты әйттегеҙме? – тип һорай. – Уныһы ҡасан килер икән? Тағы ла шылтырат әле, килһен. Исмаһам, иҫән сағымда йөҙөн бер күреп ҡалайым. Хәҙер ней байтаҡ­тан күренгәне юҡ таһа.
Йәүҙәт ағайға ла әбейҙең хәлен аңлатып бер нисә тапҡыр шылтыраттыҡ инде. Ул да киләм тип өҙөп кенә әйтмәһә лә, әбейҙең өмөтөн өҙмәйбеҙ. Һеңлем менән үҙ-ара, был тиклем туң йөрәк кеше булыр икән, тип һөйләшеп алабыҙ.
– Килә, килә, әле ял бирмәйерәк торалар ти.
– Тиҙерәк килһә ярай ҙа ул. Мин уны ете йәштән ҡарап үҫтерҙем.
Рауза тигәне бер туған һеңлеһенең ҡыҙы булһа, ә Йәүҙәт – ҡустыһының тәүге ҡатынының улы. Ул ете айлыҡ саҡта уҡ әсәһе үлгән. Ир кеше имсәк баланы нисек ҡарай алһын инде. Тәүҙә сабыйҙы өләсәһе тәрбиәләй, ул да вафат булғас, әбейем ала.
Сания әбей – атайымдың иң өлкән апаһы. Араларынан атайым менән икеһе генә ауылда ҡалған. Бүтәндәре башҡа өлкәләргә таралып бөткән. Шулай ҙа йылына бер-ике тапҡыр ауылға ҡайтып, хәл белешеп, ярҙамлашып китәләр ине. Тик ғүмерҙәре ҡыҫҡа булды, кеме алтмышҡа, ­ҡай­һы­-лары етмешкә лә етмәне. Уларҙан һуң атайым да ба­ҡыйлыҡҡа күсте. Әбейем янына башлыса беҙ ҡай­тып йөрөнөк. Бүтән туған­да­рының балалары ауылға йә бөтөнләй килмәне, ҡайһылары онотҡанда бер тигәндәй иҫәнлектәрен белдереп китә торғайны. Хәйер, баш­ҡортса бер ауыҙ һүҙ белмәгән­дәренә төпкөлдәге ҡарсыҡ бөтөнләй ят кеүек тә күренгәндер.
Беҙ ҡайтҡан көндәрҙә әбейем­дең ҡыуанысының сиге юҡ.
– Атай-инәйегеҙ үлгәс, ауылды ташлап ҡуйырһы­ғыҙ, мине оно­торһоғоҙ тип ҡурҡҡайным. Рәх­мәт инде, – тип белгән доғаларын уҡып ала.
Беҙҙең өсөн кеше алдында шапырыныбыраҡ та ебәрә торғайны. Күрше-фәлән инһә, йәһәтләп кенә сәйен ҡуя һала. Йәнәһе, күрһендәр, балам бул­маһа ла, кешенән кәм йәшә­мәйем, туғандарымдың ба­лала­ры онотмай тигән һыны инде.
– Әйҙә, күстәнәс менән сәй эсәйек, Сәлимем алып ҡайт­ҡан.
Унан беҙҙең хаҡта һөйләй башлай.
– Гөлсәсәгем фәлән-фәлән ерҙә эшләй, тағы үрләткәндәр, Айнурым яңы машина алған, Зиләм шәп фатирға күскән...

* * *

Әбейемә бына-бына 86 йәш тулырға тора. Шулай ҙа ауылда үҙ йүнен үҙе күреп йәшәй ине. Бер нисә көн элек урамда йығылып ятҡан.
– Ҡапыл быуыным тотмаҫ булды ла ҡуйҙысы, көрткә һөрлө­гөп барып төштөм. Хәҙер бит кеше урыҫ кеүек булып бөттө, ҡапҡаһын шарт бикләй ҙә өйенән сыҡмай. Берәй йән әҫәре күренһәсе! Шулай торалмай ятам, күрше Миңләхмәт ҡарап тик торасы. Торорға ярҙам итеш инде, тим, юҡ, тыңлашмай. “Ана Абдулла килеп торғоҙһон”, – ти. Йә, миңә етәге кешенең шулай тип тороуы бит әле. Шул Абдуллаларға барып йөрөүем­де яратманы бит. Ярай, уны ла кәкре ағасҡа бәйләп ҡуймағандар. Әлдә ике малай килеп сыҡты, үрге ос Тәғзимәнең улдары булды шикелле. Рәхмәт инде, шулар өйөмә керетеп китмәһә, урамда туңып ятыр инем. Ҡайтһағыҙ, шул балаларға рәхмәт әйтегеҙ, сервантымда бәйләгән бейәләйем бар, алып бирерһегеҙ, йәме. Теге ваҡыт ерле иҫемдән сыҡҡан даһа, ҡартайһаң, шулай инде ул.

Әбейем ике-өс көн элек үҙен Өфөгә алып килгәндә аяғын һөйрәтеп булһа ла атлай ине. Кисә ҡапыл ғына йөрөй алмаҫ булды ла ҡуйҙы шул. Бығаса ер һелкетә баҫып йөрөгән, баҡса тултырып емеш-еләк, йәшелсә үҫтергән кеше ҡапыл ошо көнгә ҡалыуына хатта үҙенең ышанғыһы килмәй. Уны ошо хәлдә күреү беҙгә лә ҡыйын.
– Кит, бер аҙна элек кенә һин дә мин булған әҙәм кеше күҙенә тилмереп ултыр­һын әле. Ултырғыс бирегеҙ әле, – тип ултырғыс һорап алып атлап та ҡараны, юҡ шул. Иҙәнгә лып итеп барҙы ла төштө лә:
– Ай-ай-ай, – тип үҙәк өҙгөс итеп ҡысҡырып ебәрҙе.
Былай ҙа кәүҙәгә ауыр әбейемде ике яҡтан диванға көскә мендереп ултырттыҡ. Бер аҙ аяғын ыуғылап ултырғас, йәнә һөйләй башлай, мөлдөрәп беҙ­ҙең күҙгә баға.
– Ҡабаттан атлай алмаҫмынмы икән ни?
Беҙ:
– Атларһың, атлар­һың, – тигән булабыҙ.
– Әйҙә, атлатып ҡарағыҙсы, былай ултырһам, аяҡтарым ҡатып ҡалыр ҙаһа.
Һеңлем менән йәнә икебеҙ ике яҡтан уны ҡултыҡлап торғоҙмаҡсы булабыҙ ҙа, ул һис кенә аяғына баҫа алмай шул, беҙгә тотонған килеш һалына ла төшә.
– Эй, Алла, – тип ауыр уфтана. – Аяҡтан ҡалыуым ошо микән ней.
– Улай тимә әле, әбей. Атлар­һың, атларһың, бына беҙ әйтте тиерһең. Ауылға үҙ аяҡтарың менән йүгереп ҡайтырһың.
– Белмәйем, ғазраил килеүе ошолор.
Элек үлемде күрше ауылға ҡунаҡҡа йыйынған кеүек еңел генә һөйләһә, был юлы ул үтә ҡыҙғаныс хәлдә ине. Беҙ ауылға ҡайтҡан һайын:
– Йәшәнем инде, йәшәнем, күп­тән үлергә ваҡыт, – тип серван­тының ишеген асып беҙҙе саҡыра. Унан сепрәк-сапраҡ аҫтын аҡта­рып, йыйған әйберҙәрен күр­һәтә башлай. – Үлһәм, хәйерлегем, аҡсам ошо ерҙә. Ҡәбер ҡаҙған­дарға шул тиклем таратығыҙ, йыуғандарға быны бирһендәр. Йыуырға Хәлиҙә, Миңлегөл апа­йың, тағы шулар инһен, – тип бер нисә кешене атай. – Ана теге Бәҙәр бар бит әле, шул инеп ҡуймаһын. Шул бисәгә мәңге бәхиллегем юҡ. Мине ғүмер буйы ҡыутомшоҡ тип йөҙөмдән алды.
– Ул ҡыутомшоҡ тигәне нимә була һуң?
– Йәнәһе, минең балам юҡ, имеш, бала тапмағанмын. Элек бит магазинда аҙыҡ булманы. Бер шулай сиратта торабыҙ. Тәмле шикалат килгәйне. Шул нәмә бөтә халыҡ алдында, һинең шикалат ашар өсөн бала-сағаң бармы ни, тип көлгән булды. Хәстрүш, йүнле балалары булһа, бер хәл. Анау өлкәне эсеп үлде, ҡыҙы мирҙә гүләнйелә йөрөй. Өс балаһы – өс ирҙән. Хәтифәһе ай һайын бер ир эйәртеп алып ҡайта...
Әбейем ауыр уфтанып, күҙ йәш­тәрен һөртөп ала. Был күренеш беҙгә лә ауыр тәьҫир итә. Әбе­йем­дең күҙенә тура ҡарамаҫҡа тыры­шабыҙ. Уны үҙебеҙсә йыуата­быҙ. Һеңлем ниндәйҙер дарыуын килтереп һона.

– Файҙаһы ныҡ ҙур ти. Ашаһаң, Аллаһ бирһә, йүгереп ҡайтып китерһең әле.
Үҙебеҙсә, хәлен еңеләйтер өсөн әллә ниндәй миҫалдар килтерәбеҙ. Һеңлем берәүҙең оҙаҡ ҡына тү­шәктә ятҡандан һуң йүгереп киткә­нен хәтергә ала.
– Дарыу ашап ҡына әжәлде еңһәң ине ул, – ти әбейем, беҙгә ҡарап.
– Еңерһең!
Унан йәнә телгә килә.
– Үлһәм, әбизәтелне памятник эшләтегеҙ! Инәйегеҙҙеке кеүек бейек булһын. – Был һүҙҙәрҙе ул хәҙер бер нисә йыл ҡабатлай. Сәмсел, кешенән кәм булып ғәҙәт­ләнмәгән әбейемдең, күрәһең, килен­декенән ҡайтышыраҡ булма­һын, тип әйтергә теләүелер инде.
– Эй, ике-өс йыл ғүмерем булһа, һеҙгә ярҙам итермен тип уйлап тора инем, булманы инде. – Әбе­йемдең күҙенән йәштәр тәгәрәй.

Үҙе менән бергә бесәйен дә алып килгәйне. Уныһы тәүҙә ят урында ситһенһә лә, хәҙер әбейемдең алдынан китә белмәй. Ул да хужаһының хәле мөшкөллөгөн һиҙә кеүек. Элекке кеүек шаярып та, иркәләнеп тә бармай.
– Мин китеп барһам, һиңә лә ҡыйын булыр инде. – Әбейем бесәйен яратып ала. Унан беҙгә йәнә өндәшә:
– Бесәйемде матур ҡарағыҙ, сығарып ебәрмәгеҙ берүк, үҙ көнө бөткәнсе йөрөһөн. Әлдә генә Аҡбеләгем былтыр үлеп ҡалды. Мин китеп барһам, кеше ҡулына ҡалып, тилмереп йөрөр тип ҡурҡҡайным. Уныһына күңелем тыныс.
Әбейем һеңлемә:
– Ҡыҙым, ҡағыҙ, ыручка алып, эргәмә килеп ултыр әле, яҙ, – ти. “Мин оҙаҡҡа бармам. Моғайын, йома көндә китәрмен. Мин үлде тип донъяны ташлап ҡуймағыҙ, кеше көлдөрөп. Баҙ тулы бәрәң­ге. Апрелдең ун биштәрендә ҡай­тып, сығарып, таҙартып, шыт­ты­- рырға һалығыҙ. Шытҡан бәрәңге көслө була, матур сыға. Күрше Миңләхмәт бер биҙрәмде, ағас санамды алып торғайны. Бирһен. Элек гелән минең өйҙө малайы­ма алам тип ҡаҡылдай ҙа йөрөй ине. Өйҙө берүк уға һатып ҡуй­мағыҙ. Улар бысраҡ йәшәй, йортомдо һаҫытып бөтөрҙәр. Өйҙө, кәрәк икән, Айвазға һатырһығыҙ. Ул алам тигән һымаҡ ине. Минең баҡсам матур, йыл һайын тиреҫ түгә инем. Тимер мейесте кеше алып китмәһен. Хәлиҙәгә биш йөҙ һум аҡса бирәһе бар ине, утын өсөн, шуны түләп ҡуйырһығыҙ, бурыслы булып китмәйем. Бер әйберемде лә ташлап ҡуймағыҙ. Миңә һүрентем дә йәл…”

* * *
Әбейем ғаиләлә иң өлкән бала була. Һуғыштың тәүге көндәрендә үк олатайымды яуға алалар. Ул саҡта әбейемә ун алты йәш булһа, кинйәләре, етенсеһе Фахразый ҡорһаҡта ҡала.
– Уйлап торам-торам да, шул тиклем аслыҡты күреп, ошо йәшкә етеүемә аптырайым, – тип һүҙен дауам итә әбейем. – Инәйем үлмәһә, ул тиклем этләнмәҫ инек. Бер ваҡыт күмәкләп иҙәндә йоҡлап ятабыҙ. Төндә ҡапыл нимәлер дөбөр-шатыр килгәнгә уянып киттек. Өҫкә әллә нимәләр ҡойолоп төштө. “Һуғыш беҙгә лә еткән” тигән уй үтте баштан. Торайыҡ тиһәк, торалмайбыҙ. Ауыҙға тупраҡ тулды. Ул ваҡытта әлеге һымаҡ ут бармы ни, яндыра һалып ҡарарға. Улай итеп, былай итеп, өҫкә төшкән таҡталарҙы шылдырып, көскә торҙом. Баҡһаң, матса һынып, түшәм ҡойолоп төшкән. Унан туғандарымды эҙләй башланым. Әммә инәйемдең тауышы сыҡмайсы, ни эшләп ята икән тормай, йоҡлайҙыр тип уйлайым.
– Инәй, тим, өнһөҙ генә тик ята. Унан “Ы-ы-ы” тигән тауыш сыҡты. – Әбейем йәнә күҙ йәштәрен һөртөп ала. Һеңлем менән минең дә ирекһеҙҙән күҙ йәштәре килеп сыға. – Өрлөктөң осо ғына инәйемдең башына төшкән... Шулай итеп, алты бала минең өҫтә торҙо ла ҡалды. – Унан әбейем бына нисәнсе тапҡыр инде инәһен ерләгәнен һөйләй:

– Ҡуй инде, балалар, беҙ күргәнде Хоҙай дошманыңа күрһәтмәһен. Бөтә эшкингән ир-ат һуғышта, хатта ҡәбер ҡаҙырға кеше юҡ. Ауылда бер аяҡһыҙ Солтан бабай бар ине. Ул өйрәтеп тора, мин Сәлиха менән ҡәбер ҡаҙам. Ташлы ер, ашау булмағас, хәл юҡ. Икебеҙ әсәйемде көскә ерләнек. Ҡара әле, шул тиклем аслыҡты күреп, ошо йәшкә етсе әле. Ай, эт күрмәгәнде күрҙек беҙ. Ни хәл тере ҡал­ғанбыҙ. Әле шуныһына аптырайым. Ашарға үлән ҡалмай торғайны бит. Кейергә кейем юҡ. Көскә-көскә яҙҙы көтөп алабыҙ. Баҫыуға көҙҙән ҡалған бәрәңге йыя сығабыҙ, унан көлсә бешерәбеҙ. Ашамаған үлән ҡалманы, ҡайһы ваҡыт көнө буйы тоҙло һыу эсәбеҙ. Ете йәштән колхозға әрҙәнә ҡырҡа торғайныҡ, бысҡыға көс етмәй. Әле генә ул утыҙға, ҡырҡҡа иткән ирҙәр өйҙә түбә таҡтаһына төкөрөп ята, ата-әсәһенең пенсияһын таптыра. Ней кәләш алырға эшкинмәйҙәр.
Туғандарымдың һәр береһенә эш бүлеп бирәм. Бер саҡ бер бабайҙарға бәрәңге сығарыштыҡ. Ярҙам итешкән өсөн әҙерәк бәрәңге биргәс, шуның ике биҙрәһен тоҡҡа һалып, йөкмәп, Стәрле баҙарына киттем. Аҡса булмағас, поезға индермәйҙәр. Нисек булһа ла барып етер өсөн вагондың аҫҡы күтәрмәһенә эләгеп, тотҡаға йәбешеп барҙым. Ә тоҡ аҫҡа һөйрәй. Хәл бөттө, ана ысҡынып ҡалам, бына тәгәрмәс араһына төшәм тигәндә, кемдер күреп ҡалып, вагонға индереп һалды. Үҙем сос инем, аңра булһам, туғандарым үлеп бөтөр ине. Кешеләр аслыҡтан ғаиләһе менән ҡырылды, урам буйлап хәйерселәп йөрөнө...
Ай, сәмсел ине шул Сания әбей. Һәр саҡ кешенән артыҡ булһын. Бәләкәй саҡта уның менән һыйыр көтөүе ҙур бәләгә әүерелә торғайны. Малдарҙы һыулауға алып барыр ваҡыт етә, ә әбей һаман ыңғайлатырға рөхсәт итмәй.
– Хыялый булдығыҙмы әллә, аҙыраҡ ашай бирһендәр. Кешенән оят та баһа!
Әммә һыйырҙарҙы алдап буламы?! Бер мәл бөтөнөһө ҡойроҡ­тарын болғай-болғай сабыша баш­ла­маһынмы! Бер һыйыр ҡалманы. Хәҙер баҫыуҙы тапап бөтөрәләр инде тип ах та ух йүгерешеп барһаҡ, улар һыулауҙа тора. Кистән йәнә көтөүҙе ҡайтармай бер була.
– Әбей, туғыҙ тулды бит инде, бүтәндәр ошо мәлдә алып ҡайта, – тибеҙ, ишетергә лә теләмәй.
– Оялмайһығыҙмы әллә! – тип кенә ҡуя. – Кеше һүҙенән ҡурҡығыҙ. Ашатмағандар тиерҙәр ҙәһә.
Аҙаҡ йәнә шул уҡ хәл ҡабатлана. Баҫыу ҡапҡаһы янына быҙауҙары күптән килеп мөңрәшеп тора. Тағы һыйырҙарыбыҙ ҡойроҡтарын сән­сеп болғай-болғай ауыл яғына сабыша. Сания әбей беҙгә асыулана.
– Йүгерегеҙ, эшкинмәгәндәр. Кеше алдында оятҡа ҡалдыраһығыҙ бит.
Ауылда әбейемде шаяртып, “прокурор”, “директор” тип йөрөтәләр. Дәүере тура килеп, уҡыу эләкһә, һис шикһеҙ, берәй етәксе булыр ине ул. Кешене тыңлата ла, эшләтә лә белеүенә иҫем китә. Хатта ирҙәр ҙә уның алдында тыңлаусанға әүерелә. Ҡайһы бер яңғыҙаҡ ҡатындар йомошо төшөп, берәйһен кәртә-ҡура тирәһен рәтләргә эшкә әйтһә, аҙаҡтан ҡайтарып ебәрә алмай яфалана. Ә Сания әбейҙең аҡсаһын биреп, ашатып-эсереп:

– Рәхмәт, туғаным, ҡайт инде, ғаиләң көтә торғандыр, – тип бер әйтеүе етә.
Теге әҙәм, араҡы-маҙарға өмөтләнеп, шул нәмәң юҡмы тип һораһа ла, ауыҙын тиҙ йомдора.
– Аҡсаһын бирҙем, етте, темеҫкенмә, – тиеп кенә ҡуя. Йыш ҡына уның хаҡында:
– Эшкинмәгән ирҙәреңдән мең артыҡ, – тип ебәрәләр.
Әбейемдең донъяһы ла һис кенә яңғыҙ ҡатындарҙыҡына оҡшамаған. Өйө әллә ни ҙур булмаһа ла, төҙөк, таҡта менән көпләнгән. Һәр ваҡыт яңыртып буяп тора. Салғыһын да, балтаһын да үҙе һаплай. Ғүмер буйы ирҙәр менән йәнәш урман хужалығында эшләне, тау артылып йөрөп бесән сапты.
Әбейем ҡайҙандыр тегеү эшенә оҫтарып ала. Баҡса эштәре бөтөү менән теген машинаһына ултыра. Уны юллап, хатта күрше-тирә ауылдарҙан киләләр ине.
– Минең ошо кәстүмгә эслек ҡуйып бир әле.
– Ҡыҙым күлмәклек алып ҡайтҡайны, һаман тектереп кейә алмайымсы.
– Күфәйкә алһам, алаптай булғансы, шуны ошо балаға яраҡлы итеп бирһәңсе.
– Ярай, ярай.
Әбейем бер эштән дә баш тартмай. Көнө буйы текелдеген сыға. Инәйем ҡайһы саҡ, был Сания шул тиклем аҡсаны ҡайҙа ҡуя икән, тип аптырай торғайны.
Яңғыҙына баҡса тултырып бәрәңге сәсер ҙә иртә яҙҙан ҡаҙып алғанға ҡәҙәр унан сыға белмәҫ ине. Күптәр бәрәңгеһен ат ярҙамында күмдерһә, әбейем был эште һәр саҡ тәпке менән башҡара. Шуға ла йылы насар килеп, ауылда башҡаларҙа уңышы булмағанда ла, уныҡы мул сыға торғайны. Ғәжәп: әбейем шул бәрәңгене һатмай, ә күрше-тирәгә таратып бөтә. Ҡарағаты, ҡурай еләге лә ишелеп уңа.
– Йыл һайын бер төрлө сортты сәсһәң, бәрәңге уңмай, төрләндереп тороғоҙ, -– тип башҡаларҙы ла өйрәтеп китә.
Күрше ауылда берәйһендә бүтән төрлө сорт барлығын белеп ҡалһа, шуны барып ала һала.
Үҙе егәрле булғас, ялҡауҙарҙы, һай, яратманы. Кемдең баҡ­саһын сүп баҫып ултыра – барып шелтәләп китә.
– Ниңә таҙаламайһың, әҙәмдән оят таһа!
Ай, сәмсел ине шул әбейем, бигерәк сәмсел. Ғүмер буйы күпләп ҡош-ҡорт тотто, һыйырын да былтыр ғына өҙҙө. Йыл һайын:
– Башҡаса һыйыр аҫрап булмаҫ, быйыл өҙөрмөн, – тиһә лә, көҙ етһә, вәғәҙәһен онота. Был хаҡта үҙенә әйтһәң, һаман бер һүҙен тылҡый.
– Бер өйрәнелгәс, әллә нисек һымаҡ. Аяҡ-ҡулың бар килеш нисек инде һы­йырһыҙ тормаҡ кәрәк? Ҡана, һөт бирегеҙ әле, тип кешеләргә теләнселәп йөрөйөммө? Һеҙ ҡайтһағыҙ ҙа, һөтө-ҡаймағы кәрәк, тигәндәй.
***
Йәүҙәт мыҡты кәүҙәле, тулҡынланып торған сәсле, бер күреүҙән ҡыҙҙарҙың күҙе төшөрҙәй егет булып үҫте. Мәк­тәптән һуң ул фермала эшләй башланы. Уның бүтәндәр кеүек ҡала тип ынтылып тормауына Сания әбей ҡыуа­нып бөтә алманы. Уңған шул улы, бер эштән дә сирҡанып тормай. Ҡулы ла оҫ­та ғына күренә. Кәртәләрҙе яңыртты, элекке ел ҡапҡаһы урынына матур итеп урыҫ ҡапҡаһы эшләп ҡуйҙы. Өйҙө таҡта менән көпләне. Килгән-киткән кеше­ләрҙең:
– Өйөгөҙҙө танырлыҡ түгел дәһә, яңылыш уҙғанмын да киткәнмен, аҙа­шып йөрөнөм, – тигәнерәк һүҙҙәренә Сания әбей ихлас кеткелдәп көлә. Улы өсөн ҡыуаныс, ғорурлыҡ тойғоһо уның йөҙөнә яҙыла. Ҡайһы бер әсе телле­ләрҙең күңелдә көйөк булып йөрөгән “үҙең бала тапмағас” кеүек һүҙҙәре бер сама юйылғандай була.
Йәүҙәтте хеҙмәткә алғас, Сания әбей ғорурланып бөтә алманы. Армиянан ҡайтыр ваҡыты яҡынлашҡас, улына кос­тюм, күлдәк, туфли алып ҡуйҙы. Уны килгән-киткән кеше күҙенә салынырлыҡ урынға ҡуйҙы. Һәр береһенә күрһәтмәй ҡалманы.
– Йәүҙәтемә тип әйберҙәр алып ҡуйҙым әле. Нисек булған?
– Харап матур!
Йәүҙәт армиянан ҡайтып, бер сама ял иткәс, Стәрлегә китте. Сания әбей­ҙең:
– Балаҡайым, өлкәнәйҙем бит инде, китмәһәң дә булыр ине, – тиеүенә:
– Ҡайтып ярҙамлашып йөрөрмөн, – тип йыуатты.
Тәүге йылдарҙа һирәк-мирәк күренге­ләне ул. Әбей уның өсөн өҙөлөп торҙо.
– Ҡалала һеҙҙең һыйыр ҙа, бәрәңге лә юҡ, аҡса күп китә торған, – тип йыйынтыҡ пенсияһын да йәлләмәне. – Миңә бер үҙемә әллә нимә кәрәкмәй, һыйырым иҫән булһын.
Читайте нас в