Эскелек – хурлыҡ, айыҡлыҡ – ҙурлыҡ

Эскелек проблемаһы йәмғиәтебеҙҙә һәр саҡ көнүҙәк булып тора. Алкоголизм  һәм уны иҫкәртеү тураһында Иҫәнғол үҙәк район дауаханаһының табип-наркологы Ришат Рәмил улы САРБАЕВ менән һөйләштек.

– Ришат Рәмил улы, әңгәмәне статистика менән танышыуҙан башлайыҡ.

– Тотош ил буйынса ҡараһаҡ, 980 мең кеше иҫәпкә ҡуйылған. Росстат мәғлүмәте буйынса Рәсәй, һуңғы ике йылда спиртлы эсемлектәр ҡулланыу 10 процентҡа кәмеүгә ҡарамаҫтан, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иҫерткес эсемлектәр ҡулланыу сәбәпле үлеүселәр күрһәткесе буйынса донъя кимәлендә лидерлыҡты биләй. Ейәнсура районын алһаҡ, быйыл алкоголизм диагнозы менән иҫәптән 32 кеше төшөрөлһә, 15 кеше яңынан ҡуйылды. Шулай булһа ла иҫәптә тороусылар һа­ны кәмей, тип әйтә алмайым. Әле бөтәһе 205 кеше, шуларҙың өсәүһе “алкоголь психозы” диагнозы менән диспансер күҙәтеүе аҫтында. Иҫәптә торған сирлеләрҙең 84-е – ҡатын-ҡыҙ.

Эс­ке­селек тураһында мәғлүмәттең һәм про­филактик эштәрҙең күп булыуына ҡара­маҫтан, ул көнүҙәк булып ҡала килә. Кемдер үҙенең эше һәм абруйын төшөр­мәү өсөн беҙгә мөрәжәғәт итмәй, улар үҙҙәренең көсө менән дауахананан тыш дауаланырға тырыша. Аноним рәүештә мөрәжәғәт итеүселәр ҙә бар. Кемдәрҙелер яҡындары килтерә. Әммә кеше үҙе эскегә бәйле икәнен аңламаһа, ыңғай һөҙөм­тәләр булмай.

– Алкоголизмға бәйлелеккә ниндәй йәш төркөмө нығыраҡ дусар була?

– Иҫәптә торғандарҙың күпселеге 35-62 йәштә – 104 кеше. 76 сирле 63 йәште уҙған. Шулай ҙа, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йәшерәктәр ҙә бар. 18-34 йәшлек 25 пациентҡа алкоголизм диагнозы ҡуйылған. Шу­ныһы һөйөнөслө, беҙҙең районда диспан­сер иҫәптә торған үҫмерҙәр юҡ. Был йәһәттән мәктәптәрҙә профилактик эш алып бара­быҙ. Йыл һайын әңгәмәләр, лек­циялар уҙғарабыҙ, уҡыусылар ара­һында тест үткәрәбеҙ. Үткән уҡыу йылында 32 бала психоактив матдәләргә тик­шереү үтте. Һөҙөмтәләр уларҙа был матдә­ләрҙең булмауын күрһәтте.

– Иҫәптә торғандар менән ниндәй эш ҡаралған?

– Был йәһәттән беҙ “Ғаилә” үҙәге менән тығыҙ бәйләнештә эшләйбеҙ. Хроник алкоголизм менән сирләгәндәрҙе Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы реабилитация үҙәгенә йүнәлтәбеҙ. Унда 1-2 ай һәм унан да оҙағыраҡ булып, стационар дауаланыу алалар. Сирлеләр менән шулай уҡ психологтар шөғөлләнә.

– Алкоголдең организмға кире йоғонтоһо тураһында барыһы ла белә. Ниндәй ағзалар айырыуса зыян күрә?

– Организм – ул бер бөтөн система. Шуға ла алкоголь бөтә органдарға ла тәь­ҫир итә. Тәү сиратта үҙәк нервы систе­маһы зыян күрә. Уның аҙ ғына күләме лә бөтә организм күҙәнәктәре буйлап тарала һәм мейегә эләгә. Иң хәүеф эләккән ор­ган, әлбиттә, бауыр. Ул ҡанға килеп эләк­кән 95 проценттан күберәк алкоголде эшкәртә. Шуға ла спиртлы эсемлекте йыш һәм оҙаҡ ҡулланған кеше бауыр цирро­зына дусар була. Алкоголь иммун систе­маһына ла тәьҫир итеп, уның һаҡлана торған механизмын боҙа.

Спиртлы эсемлек тәьҫире арҡаһында мейелә физик һәм химик үҙгәрештәр барлыҡҡа килә – улар ныҡлы бәйлелеккә алып килә. Былар барыһы ла алкого­лизм­ды ауыр, етди сирҙәр рәтенә индерергә булышлыҡ итә. Алкоголде ҡулланыу фи­зик сәләмәтлеккә генә түгел, ә шәхси үҙгә­рештәргә лә килтерә. Аҡыл эшмәкәрлеге боҙолоуы, хәтер насарайыуы, эмоция­ларың менән идара итә алмау – ул алко­голизмдың тәүге симптомдары ғына. Әгәр ҙә кеше ваҡытында эсеүҙән туҡтамаһа, шәхестең деградацияһы һәм психик тотанаҡһыҙлығы барлыҡҡа киләсәк. Психоз (“белая горячка”) бик ҡурҡыныс, ошондай мәлдә енәйәттәр, суицидтар ҡылына. Ә эскән килеш яралған бала патология фонында тыуа. Йөклөлөктөң хәүефле үтеүе, баланың етлекмәй тыуыуы ихтимал һәм башҡалар.

– Был ауырыуҙан ҡотолоп буламы?

– Был бит бәйлелек. Ауы­рыу үҙенә эсеүҙән туҡтарға, һауығырға тигән маҡсат ҡуйырға тейеш. Теләк бул­маһа, фай­ҙа юҡ. Медицина учреждение­ларында бын­дай пациенттарҙы стационар дауалау­ҙың файҙаһы 90 процентҡа етә. Ке­ше сәләмәт йәшәү рәүеше алып бара баш­лай, был ваҡыт ремиссия тип атала. Ул һәр кешелә төрлөсә була: бер аҙнанан бер нисә йылға тиклем һуҙылырға мөмкин. Уның хатта бер ҡасан да спиртлы эсемлек ҡулланмауы ла ихтимал. Әммә үткәндәр ки­ре үҙенә “әйҙәһә”, ауырыу элек ҡабул ител­гән дозанан да күберәк ҡабул итеүе лә бар. Шуға ла әгәр кешене эсергә теләү той­ғоһо борсой башлаһа, ул мотлаҡ беҙгә ки­лер­гә тейеш. Уның менән һөйләшеп, пси­хо­логик яҡтан аңлатыу әңгәмәһе алып ба­ры­ла. Шулай уҡ тынысландыра торған ме­ди­каменттар яҙып бирелә. Төрлө орга­низм була. Кемгәлер әңгәмә етә, кемгәлер дарыуҙар, ә кемгәлер психо­те­рапевтҡа барырға тура килә. Иң мөһиме, алкологизмды еңеүҙә ғаиләләге мөнәсәбәт тә ҙур роль уйнай. Рухи ярҙам, аңлау, йылы мөхит булғанда уны еңергә теләүсегә көс өҫтәлеүен оноторға түгел.

– Әңгәмә өсөн рәхмәт.